دانشکدۀ مطالعات جهان دانشگاه تهران، روز ۲۴ آذرماه ۱۴۰۴، میزبان نشستی علمی ـ تخصصی برای نقد و بررسی کتاب «کمرهای خم شده: پروپاگاندای آلمان نازی و جمهوری دموکراتیک آلمان» اثر راندال بایتورک بود. این نشست با حضور مترجم اثر، کاوه حسین‌زاده راد، دکتر بهزاد احمدی، استادیار گروه مطالعات اروپا و رئیس مؤسسه مطالعات آمریکای شمالی و اروپا، و شایان اسدی، دانشجوی کارشناسی ارشد مطالعات جهان با گرایش کشورهای آلمانی‌زبان به‌عنوان منتقد کتاب، در اتاق ایران این دانشکده برگزار شد و با استقبال پرشور دانشجویان رشته‌های مختلف همراه بود.

در آغاز نشست، دکتر بهزاد احمدی ضمن خوش‌آمدگویی به حاضران، به معرفی انجمن علمی مطالعات اروپا پرداخت و اهداف بلندمدت این انجمن را در راستای تقویت گفتمان انتقادی و عمیق درباره مسائل اروپا تشریح کرد. وی با تأکید بر اهمیت مطالعات تطبیقی میان دوره‌های تاریخی مختلف، حوزه‌های تخصصی فعالیت انجمن را در چهار محور اصلی تحلیل سیاست خارجی اروپا، مطالعات فرهنگی ـ اجتماعی، تاریخ اندیشه‌های سیاسی و روابط بین‌الملل معاصر برشمرد.

احمدی در ادامه، با نگاهی تحلیلی به مسائل فرهنگی و اجتماعی آلمان، به‌ویژه در دوران نازی و پس از جنگ جهانی دوم، به بررسی نقش مؤلفه‌های فرهنگی در شکل‌گیری و تداوم ساختارهای توتالیتر پرداخت.

در بخش بعدیِ نشست، کاوه حسین‌زاده راد، مترجم کتاب، به‌عنوان سخنران اصلی، ابتدا به معرفی آثار پیشین خود در حوزه ادبیات سیاسی و تاریخ فکری آلمان پرداخت و از جمله به ترجمه آثاری چون «ناسیونال‌سوسیالیسم و مدرنیته» و «حافظه جمعی و گناه تاریخی» اشاره کرد. وی سپس دلایل انتخاب کتاب «کمرهای خم شده» را توضیح داد و تأکید کرد که این اثر نه‌تنها به دلیل پرداختن به موضوع کمتر بررسی‌شده پروپاگاندای مقایسه‌ای در دو رژیم نازی و جمهوری دموکراتیک آلمان، بلکه به دلیل رویکرد تاریخی و فرهنگی بینابینی آن، برای مخاطب ایرانی حائز اهمیت است.

حسین‌زاده راد با ورود به متن اصلی کتاب، به تبیین مفهوم «دین سکولار» پرداخت و توضیح داد که چگونه هر دو رژیم، با بهره‌گیری از ساختارهای شبه‌مذهبی و آیین‌های جمعی، در پی جایگزینی ایدئولوژی به‌جای دین در زیست اجتماعی مردم بوده‌اند. وی به‌ویژه به تحلیل استفاده ابزاری از نمادها، مراسم جمعی، مناسبت‌ها و حتی معماری در این دو نظام اشاره کرد و بیان داشت که پروپاگاندای هیتلری و سپس حکومت کمونیستی آلمان شرقی، هر دو در جهت یکپارچه‌سازی افکار عمومی و شکل‌دهی به «جامعه‌ای بدون تفاوت» عمل کرده‌اند.

به گفته وی، این کتاب نشان می‌دهد که تبلیغات در غرب صرفاً ابزاری تجاری یا رسانه‌ای نیست، بلکه در بسیاری از کشورهای اروپایی، به‌ویژه آلمان قرن بیستم، یکی از بنیان‌های حکمرانی سیاسی به‌شمار می‌رفته است.

مترجم اثر همچنین به چالش‌های ترجمه کتاب اشاره کرد و مسائلی چون یافتن معادل‌های دقیق برای اصطلاحات تخصصی و حفظ لحن تلمیحی و انتقادی نویسنده را مستلزم بررسی‌های میدانی و مشورت با متخصصان زبان و تاریخ آلمان دانست. وی تأکید کرد که هدف از ترجمه این کتاب، صرفاً ارائه اثری تاریخی نبوده، بلکه ایجاد بستری برای تعمیق مطالعات فرهنگی و اجتماعی کشورهای اروپایی و آموختن از تجربه تاریخی آلمان در مواجهه با پروپاگاندا به‌عنوان پدیده‌ای جهانی بوده است.

در ادامه نشست، شایان اسدی، دانشجوی کارشناسی ارشد مطالعات جهان با گرایش کشورهای آلمانی‌زبان، به‌عنوان منتقد کتاب، به بررسی نقاط قوت و ضعف اثر پرداخت. وی از جمله نقاط قوت کتاب را «تطبیق دقیق اسناد آرشیوی»، «زبان روشن و مستدل» و «رویکرد میان‌رشته‌ای» برشمرد، اما در عین حال به برخی کاستی‌ها از جمله «غفلت از نقش اپوزیسیون داخلی»، «تمرکز بیش از حد بر آلمان و کم‌توجهی به پروپاگاندای استالینیستی در سایر کشورهای بلوک شرق» و «فقدان تصاویر و اسناد بصری در متن ترجمه» اشاره کرد. او همچنین پیشنهاد داد مترجم می‌توانست در مقدمه‌ای مستقل، بافتار سیاسی ـ اجتماعی آلمان غربی و سایر کشورهای هم‌دوره را نیز در تحلیل اثر وارد کند تا امکان مقایسه‌ای گسترده‌تر برای خواننده ایرانی فراهم شود.

در بخش پایانی نشست و در جریان پرسش و پاسخ، دانشجویان پرسش‌هایی درباره امکان اقتباس‌پذیری مفهوم پروپاگاندا در جامعه ایران، تفاوت‌های فرهنگی در تأثیرپذیری از تبلیغات در آلمان و ایران و امکان‌سنجی مقایسه رژیم‌های توتالیتر در خاورمیانه با تجربه آلمان مطرح کردند. در پایان، کاوه حسین‌زاده راد و دکتر بهزاد احمدی با ذکر نمونه‌هایی از تاریخ معاصر به این پرسش‌ها پاسخ دادند و بر ضرورت تعمیق مطالعات فرهنگی و اجتماعی در حوزه کشورهای اروپایی تأکید کردند.