آغاز عصر دیپلماسی فناورانه؛ الزامات حضور مؤثر ایران در مجامع بین‌المللی ICT و اقتصاد دیجیتال

نشست تخصصی «دیپلماسی فناوری؛ رویکردها، الزامات و مسیرها» و همچنین نشست «رهیافت‌های مشارکت فعال در مجامع بین‌المللی حوزه ICT و اقتصاد دیجیتال» با حضور مدیران، سیاست‌گذاران، متخصصان و اعضای هیئت علمی، در پژوهشگاه ارتباطات و فناوری اطلاعات برگزار شد. در این نشست‌ها، ابعاد نوین دیپلماسی فناوری، ضرورت حفظ حاکمیت دیجیتال و الزامات حضور حرفه‌ای و مستمر جمهوری اسلامی ایران در مجامع بین‌المللی مورد بررسی قرار گرفت.

فناوری؛ از ابزار تا قدرت در نظم جدید جهانی

دکتر بهزاد احمدی، مشاور وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات در امور راهبردی و بین‌الملل، با تأکید بر نقش محوری فناوری در شکل‌دهی به نظم جدید بین‌الملل، اعلام کرد که فناوری دیگر صرفاً یک ابزار کمکی نیست، بلکه به یکی از مؤلفه‌های اصلی قدرت، امنیت و اقتصاد کشورها تبدیل شده و «عصر دیپلماسی فناورانه» عملاً آغاز شده است.

وی با طرح این پرسش که «از نظام بین‌الملل چه می‌خواهیم؟» تصریح کرد که بدون داشتن چارچوب نظری روشن، نمی‌توان درباره سیاست‌ها و رهیافت‌های کشور در حوزه فناوری و روابط بین‌الملل تصمیم‌گیری دقیق داشت. دکتر احمدی سه تحول بنیادین در نظم جهانی را چنین برشمرد:

نخست، تبدیل فناوری از ابزار به پیشران قدرت؛ دوم، تغییر جایگاه فناوری در ژئوپلیتیک و ژئواکونومی و ورود کشورها به مرحله ژئوپلیتیک و ژئواکونومی هوشمند؛ و سوم، دگرگونی چرخه علم و فناوری، به‌گونه‌ای که فناوری به‌ویژه هوش مصنوعی خود به تولیدکننده علم تبدیل شده است.

وی با تأکید بر ضرورت بازاندیشی در سیاست‌های فناورانه، «استقلال فناورانه»، «حکمرانی فناورانه» و «بلوغ فناورانه» را سه محور کلیدی این بازاندیشی دانست و خاطرنشان کرد که استقلال فناورانه بدون تعامل و بین‌الملل‌گرایی فناورانه ممکن نیست. به گفته او، امنیت سایبری، اقتصاد دیجیتال و توسعه فناوری بدون تعامل فعال جهانی قابل تحقق نخواهد بود و کشور باید نقطه تعادل خود میان استقلال و تعامل را به‌درستی تعریف کند.

دکتر احمدی در پایان، بلوغ فناورانه را شرط اصلی موفقیت همکاری‌های فنی و جذب سرمایه دانست و تأکید کرد که همکاری‌های فناورانه نیازمند شفافیت، مدل مشارکت مناسب و پرهیز از رویکردهای مقطعی است؛ در غیر این صورت، بهره‌گیری از ظرفیت‌های جهانی و مسیرهای تأمین فناوری امکان‌پذیر نخواهد بود.

حضور هوشمندانه در مجامع بین‌المللی؛ شرط حفظ حاکمیت دیجیتال

در ادامه نشست، دکتر علیرضا توتونچیان، مدیرکل دفتر همکاری‌های اقتصادی چندجانبه و بین‌المللی وزارت امور خارجه، با اشاره به اهمیت مشارکت هدفمند در سازمان‌ها و نهادهای بین‌المللی، تأکید کرد که حضور فعال، سازمان‌یافته و هماهنگ دستگاه‌های فنی و سیاسی، تنها مسیر حفظ منافع و حاکمیت دیجیتال کشور در تحولات جهانی است.

وی با بیان اینکه مشارکت در مجامع بین‌المللی نیازمند خط‌مشی و رهیافت روشن است، تصریح کرد که انتخاب رویکرد سیاسی یا فنی در نهادهایی مانند ITU، ICG، سازمان ملل و سایر سازمان‌های منطقه‌ای، تأثیر مستقیمی بر میزان اثربخشی حضور کشور دارد. توتونچیان با اشاره به فرآیندهای جهانی مانند تدوین اسناد حکمرانی دیجیتال و Global Digital Compact، خاطرنشان کرد که هرچند فشارهایی برای کمرنگ کردن نقش دولت‌ها وجود دارد، اما موضع جمهوری اسلامی ایران در حفظ حاکمیت ملی دیجیتال روشن، اصولی و قابل دفاع است.

وی همچنین بر ضرورت تربیت نسل جدیدی از کارشناسان متخصص برای حضور مؤثر در مجامع بین‌المللی تأکید کرد و گفت: فضای بین‌المللی امروز ترکیبی از سیاست و تخصص فنی است و نمی‌توان با رویکردی صرفاً سیاسی یا صرفاً فنی وارد این عرصه شد. شناخت ماهیت و وجه غالب هر نهاد بین‌المللی و طراحی استراتژی متناسب با آن، لازمه نقش‌آفرینی مؤثر ایران در این مجامع است.

ضرورت برنامه‌ریزی و حضور مستمر در مجامع بین‌المللی ICT

در نشست «رهیافت‌های مشارکت فعال در مجامع بین‌المللی حوزه ICT و اقتصاد دیجیتال»، دکتر محمدحسین شیخی، رئیس پژوهشگاه ارتباطات و فناوری اطلاعات، نسبت به ضعف ساختارمند در حضور مؤثر ایران در رویدادهای بین‌المللی این حوزه هشدار داد و تأکید کرد که بدون برنامه‌ریزی بلندمدت و حضور مستمر، سهمی از مجامع بین‌المللی ICT نصیب کشور نخواهد شد.

وی با اشاره به تجربه کشورهایی مانند امارات، مالزی و اندونزی، گفت این کشورها با تیم‌های ثابت، حرفه‌ای و هدفمند در رویدادهای بین‌المللی شرکت می‌کنند و به همین دلیل تجربه‌ها در آن‌ها انباشته و نتایج ملموس حاصل می‌شود؛ در حالی که در ایران، تغییر مداوم افراد اعزامی و نبود استراتژی مشخص، مانع شکل‌گیری حضور مؤثر و پایدار شده است.

رئیس پژوهشگاه ارتباطات و فناوری اطلاعات با تأکید بر استفاده از ظرفیت متخصصان ایرانی خارج از کشور، خاطرنشان کرد که حضور ایران در مجامع بین‌المللی نباید تشریفاتی یا مقطعی باشد، بلکه نیازمند نقشه راه، تیم‌محوری، استمرار و بهره‌گیری از دیپلماسی علمی است. به گفته وی، تنها با چنین رویکردی می‌توان نقش واقعی کشور را در دیپلماسی فناوری و اقتصاد دیجیتال تثبیت کرد.